Bitwa pod Krasnobrodem (1939)

Bit­wa pod Kras­no­bro­dem II woj­na świa­towa, Kam­pa­nia wrześniowa 1939
Czas	23 wrześ­nia 1939
Miejsce	Kras­no­bród, Lubel­szczyz­na
Tery­to­ri­um	II Rzecz­pospoli­ta
Przy­czy­na	kam­pa­nia wrześniowa
Wynik	zwycięst­wo Polaków
Strony kon­flik­tu  Pol­s­ka  III Rzesza Dowód­cy Bohdan Stach­lews­ki † Tadeusz Ger­lec­ki † Rudolf Koch-Erpach Siły Nowogródz­ka Bry­ga­da Kawa­lerii 8 Dywiz­ja Piechoty Straty 26 zabitych, 35 ran­nych 47 zabitych, 30 ran­nych, ok. 100 jeńców

Kam­pa­nia wrześniowa (1 IX – 6 X 1939)

Wybrzeże i Bał­tyk (West­er­plat­te • Gdańsk • Kępa Oksy­ws­ka • Hel) • grani­ca państ­wa • Boża Góra • Żory •Kro­jan­ty • Cho­jnice • Lasy Królewskie • Mokra (1 IX) •Pszczy­na (1–2 IX) • Częs­to­chowa • Wyry • Mława (1–3 IX) • Grudz­iądz (1–4 IX) • Bory Tuchol­skie (1–5 IX) •Jor­danów (2 IX) • Węgier­s­ka Gór­ka (2–3 IX) • Bukowiec (3 IX) • Borowa Góra (3–6 IX) • Rajsko (4 IX) • Różan (4–6 IX) • Piotrków (5–6 IX) • Tomaszów Mazowiec­ki (6 IX) •Puł­tusk (6–7 IX) • Łódź (6–8 IX) • Łomża • Wiz­na (7–10 IX) •Wola Cyru­sowa (8 IX) • Barak (8 IX) • Iłża (8–9 IX) •Nowogród (8–10 IX) • Warsza­wa (8–28 IX) • Bzu­ra (9–22 IX) • Jarosław (10–11 IX) • Kałuszyn (11/12 IX) • Prze­myśl(11–14 IX) • Brwinów (12 IX) • Lwów (12–22 IX) • Mińsk Mazowiec­ki (13 IX) • Sochaczew (13–16 IX) • Boraty­cze(14 IX) • Brześć (14–17 IX) • Mod­lin (14–29 IX) • Jaworów(15–16 IX) • Hajnówka (17 IX) • Kras­nys­taw • Kobryń (17–18 IX) • Lasy janowskie (17–20 IX) • Tomaszów Lubel­s­ki(17–20 IX i 22–27 IX) • Wilno (18–19 IX) • Wól­ka Węglowa(19 IX) • Grod­no (20–22 IX) • Palmiry (21 IX) • Łomi­an­ki (22 IX) • Cześni­ki (22 IX) • Kras­no­bród (23 IX) • Husynne (24 IX) • Włady­pol (26–27 IX) • Sza­ck (28–29 IX) • Par­czew(29–30 IX) • Wyty­czno (1 X) • Kock (2–6 X)

Bit­wa pod Kras­no­bro­dem — stoc­zona w pobliżu Kras­no­bro­du niedalekoZamoś­cia 23 wrześ­nia 1939. Była to jed­na z ostat­nich bitew kawa­lerii wkam­panii wrześniowej.

Przebieg bitwy

Zadaniem Nowogródzkiej Bry­gady Kawa­lerii było: uderzyć na Kras­no­bród dzi­ała­jąc po osi Kryn­ice — Suchowola, a następ­nie po zaję­ciu miastecz­ka masze­rować w kierunku Maj­danu Sopock­iego. W straży przed­niej szedł 27 Pułk Ułanów, nato­mi­ast 25 Pułk Ułanów Wielkopol­s­kich stanow­ił czoło kolum­ny bry­gady.

Zajęcie miasteczka

2. szwadron rtm. Rojcewicza z 25 p.uł. pokon­ał napotkane we mgle siły ubez­piecza­jące główne wojs­ka Niem­ców. Polakom udało ukryć się przed zma­sowanym ogniem kara­binów maszynowych i dotar­li do pier­wszych zagród. Zaskoczeni nagłym atakiem żołnierze 8. Dywiz­ji Piechoty (pod dowództwem gen­er­ała dywiz­ji Kocha) opuś­cili Kras­no­bród. Za Kras­no­bro­dem w kierunku połud­niowym 27 p.uł. masze­rował na Maj­dan Sopoc­ki.

Potyczka z kawalerią niemiecką

Odd­zi­ał por. Tadeusza Ger­leck­iego dotarł do wzgórza niedaleko Kapl­i­cy na Wodzie. Nagle zza wzniesienia wyłonił się odd­zi­ał kawa­lerii wschod­nio­pruskiej. 1. szwadron 25. pułku ułanów z porucznikiem Ger­leckim na czele zaszarżował na jazdę niemiecką (byli to kawalerzyś­ci z 17. Pułku Raj­tarów Bam­ber­s­kich — Siebzehntes Reit­er-Reg­i­ment). Ci odpowiedzieli kon­trszarżą. Niem­cy przy pomo­cy swych cięż­kich rumaków chcieli zepch­nąć prze­ci­wników ze wzgórza. Nato­mi­ast Pola­cy upa­try­wali szan­sę w zwrot­noś­ci swych lże­jszych koni. Rozpoczęła się wal­ka na białą broń. Niemiec­ki ofi­cer już na początku star­cia pokon­ał jed­nego ułana i bez prob­lemów radz­ił sobie z grupą pol­s­kich jeźdźców. Wresz­cie do Niem­ca dopadł sam porucznik Ger­lec­ki. Nie wiado­mo jak zakończyła­by się ich poty­cz­ka, gdy­by kapral Mikoła­jew­s­ki ciosem w ple­cy nie powal­ił nieprzy­ja­ciel­skiego ofi­cera na ziemię. Po stra­cie dowód­cy kawa­le­ria prze­ci­wni­ka rozpoczęła odwrót w górę, w stronę klasz­toru. Niem­cy uciek­li do lasu położonego za wzniesie­niem.

Zagłada 1. szwadronu

Czoło szwadronu gnało w dół za swoim dowód­cą i dostało się pod sil­ny ogień boczny ze wsi Pod­klasz­tor. W wyniku gwał­townego ostrza­łu z kara­binów maszynowych padło mnóst­wo ułanów i koni, między inny­mi porucznik Ger­lec­ki oraz ppor. Śrut­ka dowód­ca plu­tonu kolarzy idącego na odsiecz ułanom. Zim­ną krew zachował kapral Mikoła­jew­s­ki, który wyprowadz­ił jeźdźców na pob­liskie wzgórze, gdzie nie zagrażali im już prze­ci­wni­cy. Ocalało jedynie 30 ułanów i 25 koni.

Zajęcie klasztoru

Wkrótce na miejsce dotarły pozostałe szwadrony. Przy wspar­ciu arty­lerii 9 dak Pola­cy wypar­li Niem­ców z klasz­toru i pob­liskiej wsi. Rozbito sztab niemieck­iej 8 Dywiz­ji Piechoty oraz wzię­to do niewoli 100 jeńców, a także uwol­niono 40 pol­s­kich żołnierzy przetrzymy­wanych w koś­ciele. Zgod­nie z rozkazem gen. Ander­sa pułk zabez­pieczał wywal­czone prze­jś­cie. Postój trwał kil­ka godzin.

Zakończenie

Korzys­ta­jąc ze zwycięst­wa 25 p.uł. z niemieck­iego okrąże­nia wydostały się: Kre­sowa BK, 1 pułk szwoleżerów i reszt­kiWileńskiej BK. Na skutek braku łącznoś­ci nie dołączyły odd­zi­ały odrzu­cone niemieckim kon­tratakiem pod Kaczórka­mi, w tym należą­cy do Nowogródzkiej BK 4 psk oraz Wołyńs­ka BK i bry­ga­da płk. Zakrzewskiego.

Druga bitwa pod Krasnobrodem — 24 IX 1939

Ta bit­wa pol­s­kich ułanów pod Kras­no­bro­dem, poprzedz­iła następ­ną, która roze­grała się w tym samym miejs­cu naza­jutrz po pier­wszej. W dni­ach 24 — 25 wrześ­nia 1939 doszło pod Kras­no­bro­dem do walk, w których uczest­niczyła 39 DP Leg. gen. dyw.Brunona Olbrych­ta, wspier­ana przez II batal­ion zapa­sowy 8pp. Leg., dowod­zony przez mjr. Jana Lasotę wraz z przy­były­mi zCheł­ma posiłka­mi 8pp. leg. prowad­zony­mi przez mjr. Kicza­ka.

Ciężkie wal­ki toc­zone w dn. 24–25 wrześ­nia 1939 roku, były próbą wyr­wa­nia się pol­s­kich odd­zi­ałów z niemieck­iego okrąże­nia, celem których było prze­bi­cie się do grani­cy z Rumu­nią. Te plany nie zostały jed­nak uwieńc­zone sukce­sem. W nieodległej wsiSzopowe doszło do pod­pisa­nia kapit­u­lacji pol­s­kich odd­zi­ałów. Miało to miejsce 25 wrześ­nia 1939. Złoże­nie broni wTereszpolu odbyło się 27 wrześ­nia. Część z tych wojsk — te, którym udało się uniknąć niemieck­iej niewoli, brała jeszcze do 27 wrześ­nia udzi­ał w toczącej się II bitwie pod Tomas­zowem Lubel­skim.

Upamiętnienie

Wal­ki żołnierza pol­skiego pod Kras­no­bro­dem zostały upamięt­nione na Gro­bie Niez­nanego Żołnierza w Warsza­w­ie napisem na jed­nej z tablic, po 1945 r. “TOMASZÓW-KRASNOBRÓD 15 — 23 IX 1939”.

Ciekawostki

• Na kras­no­brodzkim cmen­tarzu, gdzie zna­j­du­je się pom­nik upamięt­ni­a­ją­cy wal­ki wrześniowe, w 12 kwa­t­er­ach zbiorowych spoczy­wa 493 żołnierzy (w tym 27 ofi­cerów i pod­chorążych, 147 szere­gowych i 319 niez­nanych) poległych w dni­ach 17–26 wrześ­nia 1939 r., pon­ad­to osob­no zna­j­du­je się 5 poje­dynczych mogił żołnier­s­kich.
• Siedemdziesiątą rocznicę szarży 25 Pułku Ułanów Wielkopol­s­kich pod Kras­no­bro­dem uczc­zono emisją pamiątkowych mon­et o nom­i­nale 7 i 70 dukatów kras­no­brodz­kich.
• Rekon­strukc­je bitwy odbyły się we wrześniu 2008 r. i lipcu 2009 r.

Bibliografia

• Jan Błasińs­ki, Zarys his­torii wojen­nej pułków pol­s­kich w kam­panii wrześniowej. Zeszyt 51. 25 Pułk Ułanów Wielkopol­s­kich, Pruszków 1995, s. 36–42, ISBN 83–85621-72–5.
• Mieczysław Koś­cińs­ki, Za bramą ciszy. Na kras­no­brodz­kich cmen­tarzach, Lublin 2005, s. 66–87, ISBN 83–7270-335–3.
• Janusz Odziemkows­ki, Zarys His­torii Wojskowej Pułków Pol­s­kich 8 Pułk Piechoty Legionów, Pruszków 1993, ISBN 83–85621-15–6.